Jump to content
Sign in to follow this  
ferio

[Bilgi] Çizgi Roman Temel Kavramları

Recommended Posts

ferio    330
ferio

Aramızda bilenler olabileceği gibi yeni yeni çizgi roman okumaya başlamış ve bazı temel kavramları bilmeyen arkadaşlarımızın olabileceğini düşünerek bir nevi temel sözlükçe oluşturmak istedim. Diğer başlıklarımızda edilecek sohbetlerle hepimizin bilgisinin derinleşeceğini düşünerek mümkün olduğunca basit tutmaya gayret gösterdim. Aşağıda yaptığım tanımlar için kaynak gösteremem; çünkü graphic novel başlığında wikipedia yardımı almak haricinde hepsini kendi tecrübelerime göre yazdım, umarım eksiği gediği kalmamıştır.

- Çizgi roman: En basit haliyle, resim ve yazıların birlikte bir olay örgüsünü anlattığı sanat türüdür.

- Graphic novel: Grafik romanların kesin tanımı yapılamamakla birlikte kabaca çizgi roman formatında hazırlanıp kitap olarak sunulmuş kurgu öyküler denebilir. Sıklıkla belli bir yaş üstüne hitap eden eserler için kullanılır. Terim ilk kez 1964 yılında kullanılmış, Will Eisner tarafından yazılan 1978 tarihli "A Contract with God" adlı eserden sonra popülerlik kazanmıştır. Günümüzde bilinen örnekleri yazar Alan Moore ve çizer Dave Gibbons tarafından yaratılan "Watchmen" (1987) (2009 yılında sinemaya da uyarlanmıştır) ve Frank Miller tarafından yaratılan "The Dark Knight Returns" (1986) adlı eserlerdir.

- Ongoing: Bu seriler halihazırda baskısı süren ve düzenli aralıklarla bir sonraki sayısının çıktığı serilerdir. Serinin ne zaman sona ereceği tam olarak belli değildir. Sayfa sayısı zaman zaman değişebilse de genellikle 20-30 sayfa civarındadır. Seriler genelde ayda bir çıkar, yayıncıların işlerine göre gecikmeler veya başka istisnai durumlar da olabilir.
Bir karaktere ait birden fazla seri olabilir. Bu serilerin temel amacı karakterlerin farklı maceralarını yansıtmaktır. Arada zamansal farklılıklar olabileceği gibi karakterlerin farklı yönlerini de yansıtabilir. Örneğin bir seri bir kahramanın uzaydaki maceralarına odaklanırken, diğeri dünyadaki maceralarına odaklanabilir. Yahut bir seri kahramanın 20 yaşındaki halini anlatırken diğer bir seri yaşça daha büyük olduğu sıradaki maceralarını anlatabilir. Farklı seriler birbirinden bağımsız ilerleyebileceği gibi zaman zaman kesiştiği yerler de olabilir. Bu açıdan bakınca aynı kahramanın farklı serilerini toplayıp tam bir kronolojik okuma listesi çıkarmak hayli güç bir iştir. Bir kahramanın hikâyelerini okumak isteyenler için bence en basit yöntem hoşlarına giden bir ongoing seri ile başlamaları ve limited series, one shot eserlerle pekiştirmeleridir. Okudukça serilerin içinde belli bir olaya ait detaylı bilgi edinmek için başka bir seriye referans veren dip notlar görebilirsiniz. Böylece yeri geldikçe diğer seriyi edinip bilginizi genişletebilirsiniz. 

- Guest star: Bir kahramanın serisini okurken başka bir kahramanın belirli bir süre için bu seride rol alması durumudur. Örneğin bir Spiderman sayısı okurken karşımıza Moon Knight (Ay Şövalyesi) çıkabilir. Bu durumda Ay Şövalyesi konuk yıldızdır. O hikâyedeki rolü bir veya daha fazla sayıda sürebilir. Burada ayırıcı nokta, Örümcek Adam'ın, bu olay sırasında Ay Şövalyesi sayılarında olmaması, yani bu hikâyenin sadece Örümcek Adam serisinde geçmesidir.

- Crossover: Ele alınan hikâyenin en az iki, çoğunlukla daha fazla çizgi roman sayısında sürmesi durumudur. Örneğin bir macera DC'nin üç kahramanı olan Superman, Batman ve Wonder Woman'ı ilgilendiriyor olsun, bu durumda hikâye Batman #95'ten başlar, devamını Superman #112'de okuruz, yine Wonder Woman # 98'de ise daha sonrasını okuyabiliriz. Burada ayırıcı nokta hikâyenin ilgili tüm karakterlerin kendi sayılarında devam etmesi ve ilgili tüm karakterlerin serilerinde diğer karakterlerin görünmesidir. Fakat bunun anlamı Batman #95'te başlayan hikâyede, Batman #96'da diğer kahramanın serisinde devam eden olayların tekrar okunacağı değildir. Olayın doğrudan devamı az önce belirttiğim gibi Superman #112'de olurken, Batman #96'da o sırada örneğin Alfred'in ve Robin'in ne yaptıkları yahut Batman'le ilgili çevrede neler olduğu anlatılabilir. Hikâyenin kaç sayı süreceği tamamen tasarlanan hikâyeye bağlıdır, 3 sayı da olabilir 100 sayı da olabilir.
Verdiğim sayı numaraları tamamen o an ilgili karakterin ongoing serisinin o ay kaçıncı sayısının çıktığına bağlıdır. Özellikle piyasaya ilk çıkış tarihi birbirinden farklı serilerde ve gecikmeler vesair sebeplerle sayıların numaraları birbirini tutmayabilir. Yani Superman #15 numaralı sayı piyasaya çıktığında Batman #15 piyasaya çıktı anlamına gelmez. 

- Event: Genellikle içinde geçtiği evrendeki çoğu karakteri ilgilendiren büyük olaylara denir. Çok karakteri ilgilendirdiği için crossover şeklinde devam etmesi doğaldır. Temelde crossover ile aynı şekilde tanımlanır ama yaygın olarak çok daha büyük ve o evren için büyük önemi olan olaylar için kullanılır. Örneğin sadece DC evrenindeki Bat Family (Nightwing, Robin, Batgirl...) ile ilgili bir event olabileceği gibi, tüm DC evrenini etkileyen, çoğu DC karakterinin görüldüğü Final Crisis gibi bir event de olabilir.

- Story arc: Belirli bir sayı süren hikâyedir. Bir kahramanın maceralarını okurken, örneğin bir düşmanıyla karşılaşması bir başlık alır ve o düşmanla olan macera bitene kadar hikâye bu başlıkta devam eder. Kaç sayı süreceği değişkenlik gösterir. Tek bir kahramanla ilgili olabileceği gibi bir grup da söz konusu olabilir. Örneğin DC'nin Batman serisinde bir Batman macerası olabileceği gibi, Justice League (Adalet Birliği) serisinde yahut Marvel'ın X-Men serisinde yine grup halde maceralar anlatılabilir. Tek seride devam etmesi şart değildir crossover şeklinde de ele alınabilir.

- Tie-in: Ana olay örgüsündeki yan hikâyeleri anlatan serilerdir. Bilhassa event sırasında esas olay örgüsüne bağlı yan hikâyeleri anlatır. Bu yan hikâye önemli karakterlerle ilgili önemli olayları ele alabileceği gibi, yan karakterlerin event sırasında başlarına gelenleri anlatan hikâyecikler de olabilir. Genellikle fazla uzun sayıda olmaz, birkaç sayı sürer.

- Limited series: Söz konusu bir kahramanın veya kahraman grubunun hakkında yazılan hikâye bazen belirli bir sayıda tasarlanabilir. Bunlar ongoing serilerden ayrı olarak piyasaya sunulur. Örneğin piyasada ongoing olarak Conan devam ederken firma bir de 20 sayı sürecek bir macerayı piyasaya sürebilir. Yahut tamamen yeni karakterler içeren ama kaç sayı süreceği belli olan bir seri çıkabilir.

- One shot: Bunlar tek sayılık çizgi romanlardır. Tek seferde bir hikâyeye başlanır ve bitirilir. Çoğunlukla ortalama bir çizgi romanın 2-3 katı uzunlukta olsa da daha uzun veya kısa da olması mümkündür.

- Multiverse & Continuity: Bilhassa DC ve Marvel evrenleri, kendi içinde birçok paralel evren barındırır. DC Universe, yani DC evreni dediğimizde genel anlamıyla bütün paralel evrenleriyle birlikte bütün DC karakterleri buna dahildir. Marvel Universe için de aynı şey geçerlidir. Her evrenin kendi içinde bir ana evren vardır -bunlar karakterlerin normalde olduğu kabul edilen, maceralarını devamlı okuduğumuz halleridir- bir de paralel evrenlerdeki karşılıkları vardır. Bir evrene aynı zamanda "continuity" yani "devamlılık" adı da verilir. Karakterlerin esas yapıları (ahlaki değerleri, karakterleri, başlarından geçen olaylar) ana devamlılıkta belli olur. Gözden kaçırılmaması gereken nokta şudur ki eğer ana evren herhangi bir event sırasında paralel bir evrenle etkileşime girmişse, bu sıradaki olaylar her iki devamlılığın da bir parçası olurlar.
Paralel evrenler bir yandan bilim kurgu hikâyelere olanak sağlarken diğer yandan yazarların ana devamlılığın dışında yeni şeyler denemelerine olanak sağlar. Örneğin normalde iyilik timsali olan Superman başka bir paralel evrende dünyayı egemenliği altına almış bir diktatör olarak resmedilebilir. Yahut sürekli maddi sıkıntılar yaşayan zavallı Örümcek Adam bir paralel evrende zengin bir adam olabilir.
Örneğin Marvel bünyesindeki Ultimate evreninin temeli "Sınır yok" fikrine dayanır. Ana seride alışılmadık tüm hikâyeler bu evrende yazılabilir. Ana devamlılıkta yaşayan bir karakter bu evrende rahatlıkla ölebilir, kırmayı kimsenin başaramadığı Wolverine'in adamantiyum iskeleti çöp gibi kırılabilir.

- Main stream: Ana akım çizgi romanlardır. Klasik ve popüler süper kahramanların hikâyelerine denir genelde.

- Origin: Karakterlerin geçmişi ve kökenidir. Karakterin tüm geçmişini içerse de esas odak noktası güçlerini nasıl kazandığıdır.

- Relaunch: Paralel evrenlerin başlatıcısı DC firması yeni bir tabir daha soktu çizgi roman dünyasına. 2011 yılında yaptıkları "Flashpoint" adlı event her şeyin başlangıcı oldu. Kahramanımız Flash'ın zaman akışını değiştirmesiyle önce paralel bir gerçeklik oluştu, daha sonra ise hatasını düzeltmeye çalışan Flash aracılığı ile DC evrenine tam bir "reset" atıldı ve DC firması her şeye sıfırdan başladı. Bütün origin hikâyeleri ufak değişikliklerle yeniden yaratıldı ve karakter tasarımları yenilendi. Böylece DC firması, onlarca yıllık geçmişteki belki milyonlarca çizgi romanı okumak zorunda kalmadan yeni serilerden okumaya başlama fırsatı sağladı. Şimdiye kadar şahsi fikrimi eklemeden bilgi vermeye çalıştım fakat bahsetmeden geçemeyeceğim; bunun kötü bir hamle olacağından ve yüzlerine gözlerine bulaştıracaklarından çok korkuluyordu ama seriler çıkmaya başladıkça şahsen korkumun yersiz olduğunu gördüm. Her detayını iyice düşündükleri ve yere sağlam basan kurgular ortaya çıkardıklarını görmek rahatlatıcı oldu.

Temel kavramlar için şimdilik bu kadarın yeterli olacağını düşünüyorum. Umarım faydalı olabilmişimdir.

 

Öneri Notu: Sevgili arkadaşlar, çizgi roman okumaya yeni başlayanlar için yukarıda yazılanların bazıları karışık gelebilir ama çizgi roman okumaya başladıktan sonra kısa sürede alışılan bir şeydir. Yeni başlayanlara tavsiyem özellikle şu sıralar sinema filmleri sayesinde gündeme gelen DC ve Marvel firmaları için kilit karakterler diyebileceğim karakterlerin serilerinden başlamalarıdır. DC'de Superman serisini takip ederseniz yukarıda anlattığım hemen hemen tüm kavramların örneklerini görebilirsiniz. Ayrıca DC evrenindeki tüm karakterlere bir şekilde değdiği için zamanla genel bir fikir sahibi de olursunuz. DC için Superman, Batman ongoing sayılarının temel olduğunu söyleyebiliriz. Marvel içinse Spiderman ve X-Men sayılarının temel olduğunu söyleyebilirim. Bu ikisinde de tüm Marvel evrenine ve tüm karakterlere değen hikâyeler okuyabilirsiniz. Bu arada özellikle belirtmek istiyorum ki bu karakterler sinemada izlediğinizden farklıdır, çizgi romanları okuduğunuzda daha iyi farkına varacaksınız. Ancak elbette unutmayın ki çizgi roman kültürü ne bu birkaç karakterle ne de sadece bu iki firmayla sınırlı bir kültürdür. Yeni başlayan arkadaşlar buralardan başlarsa kısa zamanda çok şeye aşina olabilir diye bunları önerdim. Zamanla kendi zevkinize göre karakterlere ve serilere geçiş yaparsınız zaten.

 

Keyifli çizgi roman okumalar...

Edited by ferio
  • Like 9

Share this post


Link to post
Share on other sites
zarat    1,313
zarat

Sağ olasın @ferio ellerine sağlık. Güzel bir başvuru metni olmuş, umarım devamı da gelir. Sevgiler saygılar :fl::friends::D

Share this post


Link to post
Share on other sites

Join the conversation

You can post now and register later. If you have an account, sign in now to post with your account.

Guest
Reply to this topic...

×   Pasted as rich text.   Restore formatting

  Only 75 emoji are allowed.

×   Your link has been automatically embedded.   Display as a link instead

×   Your previous content has been restored.   Clear editor

×   You cannot paste images directly. Upload or insert images from URL.

Sign in to follow this  

  • Recently Browsing   0 members

    No registered users viewing this page.

×
×
  • Create New...